Vanochtend om 5.00 uur ging de wekker. Het spande er tot het laatste moment om, maar gisteren vernam ik dat Abi bereid was gebleken vandaag te rijden. Wellicht onder druk van Anik, want we zouden haar vanaf haar eigen toko in Pasar Demak ophalen om samen met Abi, Ratna, Khanula en Purnomo boer Sulistyo te bezoeken. Sulistyo woont in Bogor, dat ligt net onder Jakarta. Bij het plannen van deze reis had ik al bedacht dat ik twee dagen eerder dan dat ik terug naar Nederland zou gaan naar Jakarta zou vliegen. Zo kon ik ook Sulistyo thuis nog bezoeken. Toen ik maanden geleden Ratna van mijn plan op de hoogte bracht, gaf ze aan dat zij en Anik heel graag mee zouden willen naar Bogor om Sulistyo te bezoeken. Of het daarom niet mogelijk was dat ik in plaats van een vliegticket een auto wilde boeken. Abi wilde dan wel rijden. Aanvankelijk zag ik dit niet zitten (rijdend van Godong naar Bogor zou zeven uren duren), maar de familie wilde dit zo graag (de laatste keer dat zij Sulistyo hadden gezien was namelijk samen met mij vorig jaar) dat ik er mee in had gestemd. Inclusief benzine en tol, kost het huren van een auto 1.300.000 IDR (± € 70,-). Gezien het gemiddelde dagloon van € 7,50 (!), is dat bedrag voor de familie nauwelijks of niet op te brengen. Dat verklaart ook wel waarom de familie Sulistyo zo weinig ziet. Daarom dat ik had toegezegd de huur, de benzine en de tol te zullen betalen. Enkele weken geleden hoorde ik echter van Ratna dat Sulistyo vandaag helemaal niet in Bogor zou zijn. Hij werkt momenteel (net als al mijn broers) als opzichter op een bouwplaats. Deze bouwplaats bevond zich in Purwokerto (midden Java). Scheelt toch de helft aan reistijd vergeleken met een autorit naar Bogor. Bij Pasar Demak stapte we toch even uit. Ik had namelijk nog nooit Anik haar toko gezien en onder het mom van ‘nu we er toch zijn’, wilde ik de kans om te kunnen zien waar Anik werkte niet voorbij laten gaan. Eigenlijk was deze toko wel vergelijkbaar met die van Arti (zie https://tim.dondorp.nl/bokito). Naast de toko van Anik stond nog een toko leeg. Anik is nu aan het sparen om ook die te kunnen kopen (verkoopprijs 20.000.000 IDR, ± € 1000,-). Toen we Demak verlieten, belde broer Purnomo ineens op. Hij wilde ook heel graag mee: of we hem in Semarang wilde ophalen. Semarang? Als het goed is zaten daar Emelie en haar familie te wachten op vlucht JT272 terug naar Den Pasar (Bali). Ik stemde dus direct in om Purnomo op te halen en dan als verrassing Emelie en haar familie op het vliegveld uit te zwaaien. Dit bleek een mooie verrassing te zijn, maar het besef dat het nu voorlopig toch echt de laatste keer was dat Emelie en haar familie de Indonesische familie en visa versa zagen deed bij velen de tranen stromen. Vier uur rijden later kwamen we in Purwokerto aan op de bouwplaats waar Sulistyo opzichter van was. Het weerzien was erg hartelijk. In een Indonesische versie van een bouwkeet liet hij ons vol trots zien waar hij met zijn team van tien bouwvakkers mee bezig was: met de bouw van een appartementencomplex. Als opzichter kon Sulistyo blijkbaar wat eerder weg, want hij stelde voor met zijn allen Bakso (zie https://en.wikipedia.org/wiki/Bakso), het lievelingskostje van familie Radjiman, te gaan eten. Aangezien ik dat nog niet had gehad en ik bakso stiekem (want Emelie en haar familie vonden het negen jaar geleden niet te eten) ook wel lekker vind, ging ik hier maar al te graag mee akkoord. Bij warung Tambaksogra hebben we heerlijk bakso naar binnen zitten te lepelen. Na de bakso zijn we naar het tijdelijke huis gegaan wat Sulistyo voor hem en zijn bouwteam van 10 mensen (!) huurt. Het was een zeer eenvoudig huisje met drie kleine slaapkamers. Het huis was helemaal leeg (geen meubilair en op een gat in de grond en een grote bak met water na ook geen sainitaire voorzieningen). Onwillekeurig moest ik nog even terugdenken aan het eerste huisje waarin ik verbleef toen ik voor het eerst op de kampong overnachtte (zie https://tim.dondorp.nl/de-eerste-dag): er werd blijkbaar ook gewoon op een dekentje op de grond geslapen. Sulistyo en zijn team zaten er al een maand in en naar verwachting zullen ze er ook nog een maand in blijven zitten (daarna zal de bouw van het appartementencomplex waarschijnlijk klaar zijn). De huur van het huisje was 600.000 IDR (± € 30,00) per maand. Ibu kwam uiteraard ook ter sprake. In 1997 heeft Spoorloos Ibu geïnterviewd (zie https://tim.dondorp.nl/interview-ibu-maryati). Uit dit interview blijkt dat Ibu ‘medicijnvrouw’ was. Ik heb het hier nooit verder uitgediept, omdat ik als nuchtere ‘import’ Fries niet precies weet hoe of wat, maar Ibu was een ‘guru’/ ‘dukun’: een beoefenaar van guna-guna, ook wel bekend als ‘stille kracht’. Het verhaal gaat dat in Indonesië bepaalde families en mensen beschikken over magische krachten: zij zouden doormiddel van rituelen, spreuken en bepaalde voorwerpen onder andere in staat zijn iemand beter of juist ziek te maken, verliefd te kunnen laten worden op een gewenst persoon en/ of van demonen te laten bezeten of juist te verlossen. Guna-guna wordt overgedragen van generatie op generatie (zie voor meer informatie over guna-guna de boeken ‘De stille kracht’ van Louis Couperus en ‘Goena Goena’ van P.A. Daum). Waarom ik nu wel iets meer over guna-guna vertel? Ik weet dat er inmiddels best veel Indonesiëkenners meelezen. Wellicht kan iemand me meer vertellen over het volgende. Sulistyo vertelde mij namelijk vandaag dat Ibu zo wanhopig is geweest dat ze met behulp van guna-guna aan vier geesten (een krokodil, een oude man, een oude vrouw en een jong jongetje) zou hebben gevraagd haar ter adoptie afgestane kinderen op te sporen. Hiervoor zou Ibu in 1994 echter een prijs (syarat) hebben betaald: de geesten zouden bij haar teruggekomen zijn en het jongetje zou haar hebben gezegd dat Ibu haar vier ter adoptie afgestane kinderen op een dag zou terugzien, maar dat ze daarna als boetedoening zou moeten sterven. Volgens Sulistyo is Ibu sindsdien verscheurd geweest door het verlangen haar ter adoptie afgestane kinderen terug te zien en de angst/ wetenschap om daarna te moeten sterven. Wat hiervan waar is en wat ik hiervan moet denken? Wie het weet mag het zeggen… Heri Setiono
Geplaatst door Godong Indonesie op Maandag 16 juni 2025